Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі (ТЖМ) азаматтық қорғау жүйесінің әлеуетін арттыру мақсатында жаңа технологиялар мен заманауи техниканы енгізуде, – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Төтенше жағдайлар қызметінің жұмысы
Құтқарушылар өрт сөндіруге және іздестіру-құтқару жұмыстарына аттанып жатқанда, биік таулы бекеттердің мамандары мұздақ көлдерді бақылап, авиациялық экипаждар ұшуға дайындалады, ал кезекші орталықтар тәулік бойы оқиғалар туралы хабарламаларды қабылдайды. Осы күнделікті жұмыстың артында өз мүмкіндіктерін жүйелі түрде кеңейтіп келе жатқан азаматтық қорғау жүйесі тұр. Өңірлерде өрт сөндіру деполары мен құтқару станциялары салынып, техника жаңартылып, цифрлық бақылау жүйелері мен авиациялық инфрақұрылым дамытылуда.
Құтқарушылардың кәсіби мерекесі
19 қазанда құтқарушылардың кәсіби мерекесі атап өтіледі. 2026 жылы 1995 жылы Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитеті құрылғанына 31 жыл толады. Бүгінде азаматтық қорғау органдарында 27 мыңнан астам қызметкер қызмет етеді.
Шақыртулар мен құтқару жұмыстары
2026 жылдың басынан бері төтенше жағдайлар қызметтері шамамен 82 мың рет шақыртуға шықты. 8,8 мыңнан астам адам құтқарылып, 10,3 мыңнан астам азамат эвакуацияланды, ал 3,2 мыңнан астам зардап шеккен адамға медициналық көмек көрсетілді. «112» қызметінің пультіне 4,2 миллионнан астам қоңырау түсті.
Төтенше жағдайлардың алдын алу
Әрбір шақыртудың артында қауіп-қатерді жылдам бағалауды, қажетті күштерді жұмылдыруды және көмек көрсетуді талап ететін жеке оқиға тұр. Сонымен қатар министрлік төтенше жағдайлардың алдын алу бағытында да жұмысты күшейтіп келеді. Мұндағы мақсат – қауіп-қатердің бір бөлігін адамдар мен елді мекендерге зардабын тигізбей тұрып анықтау. Жыл басынан бері өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік, азаматтық қорғаныс бағыттары бойынша шамамен 25 мың тексеру жүргізілді.
Цифрлық жүйелердің рөлі
Азаматтық қорғаудың цифрлық жүйесі біртіндеп орын алған оқиғаларға ден қою құралы ғана емес, күнделікті жұмыстың маңызды бөлігіне айналып келеді. Камералардан алынған деректер, кезекші қызметтердің хабарламалары және модельдеу нәтижелері мамандарға әртүрлі өңірлерден келіп түскен ақпаратты салыстыруға мүмкіндік береді. Су тасқыны қаупі төнген кезде бұл ықтимал су басу аумақтарын алдын ала бағалауға, ал табиғи өрт кезінде өрттің шыққан орнын және оның таралу бағытын жылдам анықтауға көмектеседі.
Дағдарыс орталығы мен жедел штаб
Төтенше жағдайлар министрлігінің Стратегиялық жоспарлау және жедел басқару орталығында Дағдарыс орталығы мен тұрақты жұмыс істейтін «Тұран» жедел штабы қызмет етеді. Мемлекеттік органдардың өзара іс-қимыл алгоритмдері қайта қаралып, төтенше жағдайлар кезінде республикалық азаматтық қорғау қызметтерін тарту тетіктері айқындалды.
Табиғи өрттерді ерте анықтау
«Табиғат» жүйесі табиғи өрттерді ерте анықтауға арналған. «Тасқын» және «Талсим» жүйелері су тасқыны процестерін модельдеуге көмектеседі. Каспий теңізі мен сейсмикалық белсенділікті цифрлық бақылау құралдары да дамытылып жатыр. Дағдарыс орталығына еліміздің сегіз өңірінде орнатылған орман өрттерін ерте анықтауға арналған 114 камерадан бейнелер келіп түседі.
Бейнебақылау жүйелері
Қауіпті өндірістік объектілердегі бейнебақылау жүйелеріне қолжетімділік кеңейтілуде. Қазіргі уақытта мамандар «Qarmet» АҚ, «Қазақмыс» АҚ және «Шалқия Цинк» ЖШС-нің 18 шахтасы мен кенішінен деректер алып отыр. Мұндай мониторинг кәсіпорындардағы жағдайды жедел бағалауға және оқиғалар кезінде іс-қимылдарды үйлестіруге мүмкіндік береді.
KORDIS радиожелісі
Азаматтық қорғаудың бірыңғай ведомствоаралық KORDIS радиожелісі құрылды. Ол төтенше жағдайлар қызметтері арасында тұрақты цифрлық байланысты қамтамасыз етуге арналған. Жоба Төтенше жағдайлар министрлігінің, Ішкі істер министрлігінің, Ұлттық ұланның және басқа да мемлекеттік құрылымдардың қатысуымен жүзеге асырылды. Алдағы уақытта жұмысын он мемлекеттік орган үйлестіретін азаматтық қорғаудың барлық 15 қызметін осы желіге қосу көзделген.
Ұшқышсыз ұшу аппараттары
Далада, орманда немесе тау шатқалында адамды іздеу кезінде үлкен қашықтық, қараңғылық және жетуі қиын жер бедері іздестіру жұмыстарын күрделендіреді. Ұшқышсыз ұшу аппараты аумақты әуеден шолып, бейнені іздестіру тобына жіберуге және жерүсті бөлімшелерінің жетуі қиын учаскелерді тексеруге мүмкіндік береді. Бұл ретте одан әрі қандай әрекеттер жасау керектігін құтқарушылар нақты жағдайды ескере отырып, алынған деректер негізінде шешеді.
Ұшқышсыз ұшу аппараттарының саны
Төтенше жағдайлар министрлігінің бөлімшелерінде 242 ұшқышсыз ұшу аппараты бар. Олардың 187-сі жасанды интеллект функцияларымен жабдықталған. Тағы үш аппарат док-станциялармен бірге алдын ала белгіленген бағыттар бойынша ұшып, автоматты түрде көтерілуге және қонуға қабілетті.
Авиацияның рөлі
Шалғай елді мекендер мен таулы аймақтар үшін авиация көбінесе көмек жеткізудің ең жылдам жолы болып табылады. Тікұшақ құтқару тобын, жабдықтарды немесе науқасты автомобиль жолымен жетуге қарағанда әлдеқайда жылдам тасымалдай алады. Сондықтан авиацияны дамыту әуе кемелерінің санын арттырумен ғана емес, сонымен қатар әуеайлақтар, ангарлар және әуе кемелерінің базаларын орналастыру желісін кеңейтумен де байланысты.
Тікұшақтардың саны
Төтенше жағдайлар министрлігінің авиациялық паркі 45 әуе кемесінен тұрады. Тікұшақтар мен ұшақтар іздестіру-құтқару операцияларына, табиғи өрттерді сөндіруге, әуеден мониторинг жүргізуге, мамандарды тасымалдауға және медициналық эвакуациялауға қатысады.
Тікұшақ алаңдарының желісі
Биік таулы аймақтарда тікұшақ алаңдары мамандар мен жабдықтарды мореналық көлдерге жеткізуге көмектеседі. Кейбір су айдындарына дейінгі ұшу уақыты 10-15 минутты құрайды. Алдағы уақытта теңіз деңгейінен шамамен 3 200 метр биіктікте қосымша тікұшақ айлағын салу жоспарланып отыр.
Селден қорғау
Сел қауіпсіздігін қамтамасыз ету жұмыстары көп жағдайда назардан тыс қалады, өйткені оның басты нәтижесі – төтенше жағдайдың алдын алу. Биік таулы көлдерді әрбір тексерудің артында су деңгейін, жағалаудағы бөгеттердің жай-күйін және мұздық аймағындағы өзгерістерді бақылау жұмыстары тұр. Мұндай мәліметтер инженерлік шараларды таңдау және халықты уақтылы ескерту үшін қажет.
Су айдындарындағы құтқару бөлімшелері
Ірі су айдындарында төтенше жағдай кезінде әр минуттың маңызы зор. Жылдам жүретін қайық, дайындалған экипаж және жақын маңда орналасқан құтқару станциясы іздестіру жұмыстарын жедел бастап, зардап шеккен адамды жағаға тезірек жеткізуге мүмкіндік береді. Төтенше жағдайлар министрлігі әкімдіктермен бірлесіп, демалыс орындарындағы қауіпсіздік инфрақұрылымын дамытып келеді.
Каспий теңізіндегі құтқару қызметі
Теңіздегі құтқару операциялары өзендер мен көлдердегі жұмыстарға қарағанда өзгеше техника мен дайындықты қажет етеді. Экипаждар су тереңдігін, ауа райы жағдайларын, жағалауға дейінгі қашықтықты және кеме апаты кезінде судың ластану ықтималдығын ескеруі керек. Сондықтан Каспийдегі құтқару жасағын дамыту адамдарды құтқаруға да, су айдынын қорғау жұмыстарына да дайын болуды қамтиды.
Өрт сөндіру бөлімшелері
Елдімекенге жақын орналасқан өрт сөндіру бөлімшесінің болуы өрт туралы хабар түскеннен кейінгі алғашқы минуттарда маңызды рөл атқарады. Ауылдық жерлерде қашықтықтың үлкен болуы өрт сөндіру бекеттерін дамытуды қажет етеді. Сондықтан шағын өрт сөндіру бекеттерін ашу ірі өрт сөндіру деполарын салумен қатар жүзеге асырылуда.
Әскери бөлімдердің жаңаруы
Казармалар мен тұрмыстық үй-жайларды жаңарту әскери қызметшілердің күнделікті өміріне тікелей әсер етеді. Жаттығулардан, кезекшіліктен және тапсырмаларды орындаудан кейін жеке құрамға демалуға, тамақтануға және күш-қуатын қалпына келтіруге қолайлы жағдай қажет. Сондықтан инфрақұрылымды жөндеу жұмыстары бөлімшелердің дайындығын арттыру және жауынгерлік әзірлігін сақтау шараларымен қатар жүргізіледі.
Құтқару қызметтерінің техникалық жабдықталуы
Құтқару техникасы қалалық көшелерден бастап жолсыз жерлер мен су басқан аумақтарға дейін әртүрлі жағдайларда қолданылады. Барлық міндетті бірдей орындайтын әмбебап құрал жоқ. Сондықтан жоғары өтімді автомобильдер, жүзу құралдары және арнайы жабдықтар бірін-бірі толықтырып, төтенше жағдайдың сипатына қарай қажетті құралдарды таңдауға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік резерв
Ауқымды төтенше жағдайлар кезінде құтқарушыларды жедел жіберіп қана қоймай, зардап шеккен аумақтарды қажетті ресурстармен қамтамасыз ету де маңызды. Мемлекеттік резервті дамыту қажетті ресурстарды мұқтаждық туындаған жерге уақтылы жеткізу мүмкіндігімен байланысты.
Қауіпсіздік саласындағы мемлекеттік бақылау
Төтенше жағдайлардың алдын алу нысандарды жобалау және пайдалану кезеңдерінен бастап қауіпсіздік талаптарының сақталуынан басталады. Төтенше жағдайлар министрлігіне төтенше жағдайлардың алдын алу, бірегей нысандарға арналған арнайы техникалық шарттарды келісу, сондай-ақ пайдалануға берілер алдында адамдар жаппай жиналатын ғимараттар мен биіктігі 28 метрден асатын көппәтерлі тұрғын үйлердің өрт қауіпсіздігін бағалау салаларында қосымша өкілеттіктер берілді.
Қызметкерлерді әлеуметтік қолдау
Кәсіби дайындық қызметкерлердің өмір сүру және жұмыс істеу жағдайларына да байланысты. Тұрғын үй төлемдері, жатақханаларды жаңарту, отбасымен бірге демалу және спортпен шұғылдану мүмкіндіктері қызметтің тұрақты негізін қалыптастырады. Әлеуметтік қолдау шаралары тәулік бойы кезекшілік атқарып, күрделі операцияларға үнемі шығатын мамандар үшін ерекше маңызды.
Халықаралық ынтымақтастық
Жер сілкіністері, сел процестері және ірі табиғи өрттер әкімшілік шекаралармен шектелмейді. Бірлескен зерттеулер, бақылау деректерімен алмасу және мамандарды даярлау елдерге ақпаратты салыстыруға әрі төтенше жағдайларға дайындық деңгейін жетілдіруге көмектеседі. Қазақстан үшін сейсмологиялық зерттеулер мен биік таулы көлдердің жарылуы туралы ерте ескерту жүйелерін дамыту ерекше маңызға ие.
Адам қауіпсіздігі – басты назарда
Техникалық жаңғырту, инфрақұрылым салу, цифрлық байланысты дамыту және қызметкерлерді даярлау жүйесін жетілдіру бір ортақ мақсатқа бағытталған. Көмек уақтылы жетуі, табиғи қауіптер алдын ала анықталуы, ал бөлімшелер кез келген жағдайда жұмыс істеуге қажетті күштер мен құралдарға ие болуы тиіс.
Қазақстанның өртке қарсы және құтқару қызметтерінің тарихында қызметтік міндеттерін атқару кезінде 77 қызметкер қаза тапты. Олардың ерлігі мен қызметтік борышына адалдығы туралы естелік ведомство өмірінде ерекше орын алады.
Құтқарушылар күніне орай Төтенше жағдайлар министрлігінің жұмыс нәтижелері еліміздің азаматтық қорғау жүйесінің жүйелі түрде дамып келе жатқанын көрсетеді. Салынған әрбір өрт сөндіру депосының, жаңа қайықтың, тікұшақ алаңының, бақылау бекетінің және енгізілген әрбір техникалық шешімнің артында адам өмірін сақтау мақсаты тұр. Бұл мақсатқа азаматтық қорғау органдарының 27 мыңнан астам қызметкері күнделікті қызметін арнайды.