Сарапшылар Қазақстанда дизель отыны тапшылығының басты себебі бағадағы диспропорцияда екенін айтады. Отандық отын бағасы көрші елдермен салыстырғанда айтарлықтай арзан, деп хабарлайды Аlmaty-akshamy.kz.
Қазақстан әлемдегі жанармайы арзан он елдің қатарында. Мысал үшін, Ресейде дизель бағасы орташа есеппен литріне 345 теңге, яғни біздегі нарық бағасынан 45%-ға қымбат. Қырғызстандағы баға 390 теңге болса, Өзбекстандағы баға бізбен салыстырғанда екі есеге қымбат. Бұл елде дизелдің литрі 480 теңге. Арадағы айырмашылық 101 пайызға тең.
Мамандардың айтуы бойынша, нарықтағы дизельге сұраныстың тұрақты өсу себебінің негізгі факторы транзиттік көлік ағыны, бұдан басқа Қазақстаннан шетелге «сұр схема» бойынша алып кетіп жатқан экспорт.
Өткен жылы мамандардың есептеуінше шетелдік транзиттік көлік тұтынған дизель көлемі шамамен 150 мың тоннаны құраған. Бұдан басқа сұр экспортпен кеткен отынның көлемі шамамен 200 мың тонна.
Елімізде үш мұнай өңдеу зауытында жаңғырту жұмыстары аяқталғаннан кейін, мұнай өңдеу көлемі 3 млн. тоннаға артқан. Қазір жылына шамамен 17 млн. тонна шикі мұнай өнделеді.
Сарапшылардың пайымы бойынша соңғы 5 жылда бензин шығару көлемі 70%-ға артқан. Яғни 3 млн. тоннадан 5 млн. тоннаға жеткен. Ал дизель отыны - 33%-ға өсіпті.
Өткен жылы дизель отынын шығару бойынша рекордтық көрсеткіш – 5,2 млн. тоннаға жетсе, биылғы жылы еліміздің бірқатар өңірлерінде дизель тапшылығы бар. Демек, елеміздегі 350 мың тонна көлеміндегі дефицитті қымбат бағадағы импорттық отынмен жабуға мәжбүр болған.
Осы орайда, экономикаға маңызды өнеркәсіп секторы болып саналатын тау-кен металлургия кешені және темір жол салаларының тұтыну көлемі сол қалпында қалған.
Қазақстандық дизель отынын түрлі жолдарды пайдаланып, шетелге сатудан түсетін пайда 50%-дан 120 %-ға дейін жетеді, жалпы пайда жылына шамамен 140 млн. АҚШ долларды құрайды екен.