Қазақстанның бюджеттік саясаты – экономиканы қаржылық реттеудің маңызды құралы. Бұл мәселе Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Үкіметтің кеңейтілген отырысында ерекше атап өткен тақырыптарының бірі болды. Бұл туралы Aqshamnews.kz сайты хабарлайды.
Сенат депутаты Амангелді Нұғмановтың айтуынша, экономиканы әртараптандыру, инфрақұрылымды жаңа деңгейге көтеру, цифрлық технологияларды енгізу, энергетиканы дамыту, ядролық кластер құру және агроөнеркәсіптік кешеннің әлеуетін нығайту секілді бастамалар бюджет қаражатын тиімді әрі ұтымды пайдалануды талап етеді.
Аймақтардың дотациялық тәуелділігі
2025 жылға арналған мәліметтерге сәйкес, Қазақстандағы 20 өңірдің ішінде тек Атырау облысы, Астана және Алматы қалалары республикалық бюджетке донор болып табылады. Қалған өңірлер бюджет тапшылығын дотациялар арқылы толтырып келеді.
Аймақтар арасындағы әлеуметтік-экономикалық теңсіздік те айқын көрініс тапқан:
ЖІӨ жан басына шаққанда:
Атырау облысы – 13 958,2 мың теңге
Алматы қаласы – 7 295,3 мың теңге
Астана – 6 276,2 мың теңге
Ең төмен көрсеткіштер:
Түркістан облысы – 1 472,5 мың теңге
Жамбыл облысы – 1 820,5 мың теңге
Жетісу облысы – 2 011,4 мың теңге
Бұл сандар өңірлік даму деңгейінің айтарлықтай теңсіздігін көрсетеді.
Бюджеттік заңнаманы реформалау қажеттілігі
Сенатор Нұғмановтың пікірінше, қазіргі бюджеттік жүйе аймақтар арасындағы теңсіздікті жоюға толық мүмкіндік бермейді. Жаңа Бюджеттік кодексте өңіраралық қаржылық қатынастарды жақсартуға бағытталған бірқатар нормалар бар, алайда олар жеткіліксіз.
Ол мынандай өзгерістерді ұсынады:
Аймақтардың қаржылық дербестігін арттыру;
Дотацияларға тәуелділікті азайту;
Жергілікті бюджеттің табыс көздерін заң жүзінде бекіту;
Мақсатсыз жұмсалатын қаржыны бақылауды күшейту.
«Көп құқық – көп жауапкершілік» қағидасы
Сенатордың айтуынша, бюджеттік дербестік жергілікті атқарушы органдардың құзыреті мен жауапкершілігіне тікелей байланысты. Әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын қарапайым қағида бар:
«Көп құқық – көп міндет, көп дербестік – көп жауапкершілік».
Бұл қағиданы Қазақстанда неғұрлым тез енгізсек, аймақтардың қаржылық тәуелділігін азайтып, экономикалық тұрақтылық пен өңірлік даму үшін берік негіз қалдыра аламыз.