Бүгін Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені 15,25%-ға дейін көтерді. Бұл шешім бірқатар себептерге негізделген, олардың ішінде теңгенің әлсіреуі ерекше орын алады. Сарапшылар базалық мөлшерлеменің өсуі қандай салдарға әкелетінін түсіндіріп отыр.
Базалық мөлшерлеменің көтерілуінің негізгі салдары:
-
Несие қымбаттайды. Банктер базалық мөлшерлемеге сүйенеді, сондықтан несие бойынша пайыздық мөлшерлемелер өседі. Бұл ипотека, бизнес-несие және тұтынушылық несиелерді қоса алғанда барлық түрлеріне әсер етеді.
-
Депозиттер бойынша пайыздар артады. Депозиттерге берілетін сыйақы мөлшерлемесі өсетіндіктен, халықтың жинақтауға ынтасы артуы мүмкін.
-
Ипотека қымбаттайды, қолжетімділік азаяды. Коммерциялық ипотека бойынша пайыздар артады, бұл өз кезегінде жаңа ипотекалық несиелердің санын азайтуы мүмкін.
-
Кәсіпкерлер аз несие алады. Бизнеске арналған несиелердің қымбаттауы кәсіпкерлердің несиелік ресурстарға қолжетімділігін төмендетеді. Бұл іскерлік белсенділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
-
Шағын және орта бизнеске қысым. Несиеге қолжетімділіктің қиындауы жаңа бизнес-жобаларды бастауға немесе бар бизнесін кеңейтуге кедергі келтіреді.
-
Экономиканың баяулауы. Несиелік белсенділіктің және тұтынушылық шығындардың төмендеуі экономиканың қарқынына кері әсер етуі мүмкін.
Экономикалық салдары
Базалық мөлшерлеменің өсуі экономиканың барлық салаларына әсер етеді. Бір жағынан, депозиттік сыйақының өсуі жинақтарды көбейтуге ынталандырады. Екінші жағынан, бұл бизнес пен тұтынушылар үшін қосымша қаржылық жүктеме болып табылады.
Экономистердің пікірінше, базалық мөлшерлеменің өсуі қысқа мерзімде инфляцияны бақылауға көмектесуі мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді перспективада экономикалық өсімнің бәсеңдеуіне әкелуі ықтимал. Сонымен қатар, бизнес үшін қолайсыз жағдайлардың артуы жұмыспен қамту деңгейіне де теріс әсер етуі мүмкін.
Несие мен ипотеканың қымбаттауы халықтың қаржылық мүмкіндіктеріне әсер етіп, экономикалық белсенділікті төмендетуі ықтимал. Қазақстанның экономикасы тұрақтылықты сақтау үшін ұзақ мерзімді стратегияны талап етеді, ал базалық мөлшерлеменің өсуі уақытша шешім болуы мүмкін.