Бүгін, 2026 жылғы 20 қазанда, қазақтың көрнекті жаңашыл педагогі, жазушы, қоғам қайраткері әрі этнограф-ғалымы Ыбырай Алтынсариннің туғанына 185 жыл толып отыр, – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Қазақ даласында зайырлы мектеп білімінің берік негізін қалаған ұлы тұлға бүгінгі күнге дейін ұлттық ағартушылық құндылықтарын айқындап келе жатқан бірегей рухани және әдеби мұра қалдырды. Осы айтулы датаға орай еліміздің барлық өңірінде ауқымды мәдени, ғылыми және білім беру іс-шаралары ұйымдастырылуда
Ыбырай Алтынсарин ел тарихында «Қазақ даласының алғашқы ұстазы» ретінде танылды. Оның қызметі мен тұлғалық ауқымы бірден бірнеше күрделі бағытты қамтыды: ол жаңа үлгідегі оқу орындарын ашты, оқу құралдарын әзірледі, дала фольклорының үлгілерін жинады және ұлттық балалар көркем әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі болды.
Ұлы реформатордың басты тарихи жетістіктері
Алғашқы зайырлы мектеп. 1864 жылғы қаңтарда Ыбырай Алтынсарин Торғайда қазақ балаларына арналған алғашқы халық мектебін ашты. Бұл жолда ол әкімшілік және қаржылық тұрғыдан көптеген қиындықтарды еңсерді.
Даладағы мектептер желісі. Торғай облысы мектептерінің инспекторы қызметін атқара жүріп, ол төрт екі сыныптық орталық орыс-қазақ училищесінің, бес болыстық мектептің, бір қолөнер училищесінің және сол дәуір үшін үлкен жаңалық болған қазақ қыздарына арналған алғашқы оқу орындарының ашылуына тікелей ықпал етті.
Әйгілі хрестоматия. Алтынсарин көпшілікке түсінікті графикаға негізделген алғашқы қазақ әліпбиін жасап, 1879 жылы әйгілі «Қазақ хрестоматиясын» жарыққа шығарды. Бұл еңбек көшпелі халыққа ғылым әлемі мен классикалық әдебиетке жол ашты.
Ыбырай Алтынсариннің әдеби және педагогикалық дарыны жастарды адал еңбекке, ізгілікке, мейірімділікке және үздіксіз білім іздеуге үндейтін өлеңдерінен, мысалдары мен әңгімелерінен айқын көрінді. Оның «Кел, балалар, оқылық!» атты өшпес өлеңі бүгінгі Қазақстанның бүкіл білім беру жүйесінің басты ұраны болып қала береді.
Өшпес мұра: сәулет пен топонимикадағы есімі
Бүгінде ұлы ағартушының есімі тәуелсіз Қазақстанның күнделікті өміріне берік орнығып, жаңа ұрпаққа бағыт-бағдар көрсетіп келеді. Көрнекті педагогтің құрметіне ондаған озық оқу орны, ғылыми-зерттеу орталығы және қалалық инфрақұрылым нысандары аталған.
Ғылымға қосқан үлесі. Еліміздің орта білім беру саласындағы жетекші ғылыми-әдістемелік орталығы Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы деп аталады. Сонымен қатар еліміздің үздік мұғалімдеріне арналған жоғары ведомстволық марапат — «Ы. Алтынсарин» төсбелгісі тағайындалған.
Алматы картасында. Оңтүстік астананың Әуезов ауданындағы негізгі көлік магистральдарының бірі — Алтынсарин даңғылы (бұрынғы Правда даңғылы). Ол қаланың көлік-логистикалық жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады.
Білікті мамандар даярлайтын білім ордалары. Ағартушының есімі Қабанбай батыр көшесінде орналасқан Алматы қаласындағы әйгілі №159 Ы. Алтынсарин атындағы гимназияға берілген. Бұл — жоғары білім беру стандарттарымен танымал, қаланың жетекші оқу орындарының бірі.
Бүгінде еліміздің мектептерінде, жоғары оқу орындарында, музейлері мен кітапханаларында өтіп жатқан мерейтойлық іс-шаралар өскелең ұрпаққа ағартушылықтың мемлекет өркендеуі мен технологиялық тәуелсіздікке жеткізетін бірден-бір сенімді жол екенін тағы бір мәрте еске салуға бағытталған.